"Lot nad kukułczym gniazdem" - making of szalonego arcydzieła

"Lot nad kukułczym gniazdem" - making of szalonego arcydzieła
Autor Kazimierz Przybylski
Kazimierz Przybylski06.09.2023 | 7 min.

Film "Lot nad kukułczym gniazdem" to jedno z najważniejszych i najbardziej kultowych dzieł w historii kina. Choć od premiery minęło już prawie 50 lat, wciąż fascynuje widzów i krytyków, będąc niezapomnianym arcydziełem. W niniejszym artykule przyjrzymy się bliżej genezie i realizacji tego wyjątkowego obrazu, kluczowym scenom oraz niekwestionowanemu wpływowi, jaki wywarł na światowe kino.

Geneza powstania filmu "Lot nad kukułczym gniazdem"

Pomysł na ekranizację głośnej powieści Kena Keseya z 1962 roku zrodził się na początku lat 70. Kirk Douglas, znany hollywoodzki aktor, zakupił prawa do książki i zamierzał zagrać główną rolę buntowniczego Randle'a McMurphy'ego. Jednak ostatecznie zrezygnował z angażu na rzecz młodego Jacka Nicholsona. Reżyserią zajął się czeski twórca Milos Forman, który specjalnie wyjechał do USA, by nakręcić ten film. Scenariusz powierzono Lawrence'owi Haubenowi, dramaturgowi zafascynowanemu dziełem Keseya.

Forman i Hauben dokonali pewnych zmian w stosunku do książkowego pierwowzoru - uprościli konstrukcję, skupili się na wątku buntu McMurphy'ego, pominęli rozbudowane fragmenty dotyczące indiańskiego narratora. Jednak kluczowe idee i motywy pozostały nienaruszone. Film kręcono w 1975 roku w szpitalu stanowym w Salem w stanie Oregon. Aktorzy mieszkali wspólnie na planie, aby lepiej wcielić się w pacjentów odosobnionych od świata zewnętrznego. Ten zabieg miał ogromne znaczenie dla autentyczności produkcji.

Główni twórcy i obsada filmu

Reżyser - Milos Forman

Milos Forman urodził się w 1932 roku w Czechosłowacji. Po studiach filmowych w Pradze zaczął reżyserować filmy, które zwróciły na niego uwagę zachodnich krytyków. Do jego najważniejszych dzieł zalicza się "Czarny Piotruś" oraz "Przełomy baletowe". Po inwazji na Czechosłowację w 1968 roku Forman wyemigrował do USA, gdzie kontynuował karierę. "Lot nad kukułczym gniazdem" był jego pierwszym anglojęzycznym filmem. Doceniono go Oscarem dla najlepszego reżysera oraz Złotym Globem.

Aktorzy - Jack Nicholson, Louise Fletcher

Rola McMurphy'ego przyniosła Jackowi Nicholsonowi status gwiazdy światowego formatu i pierwszego Oscara dla najlepszego aktora. Wcielił się w buntowniczego pacjenta z niezwykłym temperamentem i charyzmą. Louise Fletcher jako siostra Ratched stworzyła jedną z najbardziej ikonicznych negatywnych bohaterek w historii kina. Jej kreacja, pełna zimnej kalkulacji i bezwzględności, została nagrodzona Oscarem dla najlepszej aktorki.

Scenarzysta - Lawrence Hauben

Amerykański dramaturg i scenarzysta Lawrence Hauben (1925-1985) specjalizował się w adaptacjach literackich. Był autorem scenariuszy do takich filmów jak "Furie" czy "Śmierć handlarza". Jego praca nad "Lotem nad kukułczym gniazdem" spotkała się z uznaniem - został nominowany do Oscara i zdobył nagrodę Writers Guild of America. Umiejętnie przeniósł na ekran wizję i styl Keseya.

Realizacja zdjęć i charakterystyka planu filmowego

Lokalizacje zdjęć

Zdecydowana większość zdjęć do "Lot nad kukułczym gniazdem" zrealizowano w stanie Oregon, gdzie rozgrywa się akcja książki. Kluczowe sceny kręcono w Oregon State Hospital w Salem, czyli rzeczywistym szpitalu psychiatrycznym. Wykorzystano też plenery niedalekiego miasteczka Depoe Bay. Dzięki temu film zyskał wyjątkowy realizm i klimat miejsca akcji.

Wygląd szpitala psychiatrycznego

Szpital przedstawiono jako ponure, przygnębiające miejsce. Mroczne, obskurne korytarze, zakratowane okna, przestarzałe wyposażenie. Wnętrza urządzono w surowym, ascetycznym stylu, co potęgowało wrażenie izolacji i uwięzienia pacjentów. Charlton Heston, grający epizodyczną rolę, nazwał plan "fabryką Koszmarów".

Klimat i nastrój panujący na planie

Atmosfera panująca na planie była ciężka i napięta, gdyż aktorzy wczuli się w odgrywane role. Odtwórczyni roli siostry Ratched, Louise Fletcher, nie kontaktowała się z innymi poza kamerą, aby podtrzymać dystans. Jack Nicholson imponował kolegom temperamentem i zaangażowaniem. Reżyser Milos Forman dbał o utrzymanie ponurego nastroju, zakazując żartów i rozluźnienia.

Kluczowe sceny i ich znaczenie

"Lot nad kukułczym gniazdem" - making of szalonego arcydzieła

Przyjazd McMurphy'ego do szpitala

Randle McMurphy wkracza do szpitala jak wulkan energii, przerywając rutynę i stagnację tego miejsca. Od razu wchodzi w konflikt z siostrą Ratched o władzę nad pacjentami. Dynamizuje akcję, prowokuje i burzy zastany porządek. Jest motorem wszelkich wydarzeń aż do tragicznego finału.

Terapia elektrowstrząsowa

Przerażająca scena "leczenia" elektrowstrząsami, któremu poddawany jest McMurphy. Demonstruje ona bestialstwo i bezsens stosowanych metod, a zarazem determinację głównego bohatera w oporze przeciw systemowi. Wywołuje w widzu wstrząs i empatię dla pacjentów.

Ucieczka pacjentów na ryby

McMurphy organizuje grupową ucieczkę z zakładu, aby zabrać pacjentów na ryby. To scena triumfu i radości, symbolicznego wyzwolenia spod władzy systemu. Choć krótkotrwała, daje namiastkę normalności i poczucia godności zapomnianym ludziom. Jest punktem kulminacyjnym buntu McMurphy'ego.

Odbiór filmu i jego wpływ na kulturę

Recenzje i nagrody

"Lot nad kukułczym gniazdem" zebrał znakomite recenzje za reżyserię, grę aktorską i odważne przesłanie. Zdobył aż 5 Oscarów (za najlepszy film, reżyserię, aktora, aktorkę i scenariusz) oraz 4 Złote Globy. Doceniono go za mistrzowskie połączenie rozrywki z głębokim przesłaniem humanistycznym.

Kultowy status filmu

Obraz Formana na stałe wpisał się do kanonu najważniejszych dzieł w historii kina. Jest nieustannie obecny w zestawieniach najwybitniejszych filmów, zajął 33. miejsce na watykańskiej liście arcydzieł. Cieszy się niesłabnącą popularnością i uznaniem kolejnych pokoleń.

Inspiracje i nawiązania w popkulturze

Film był wielokrotnie przywoływany i parodiowany w popkulturze. Pojawiały się odniesienia m.in. w "Simpsonach", "Futuramie", teledyskach Michaela Jacksona. Sformułowanie "poleciał nad kukułczym gniazdem" weszło na stałe do języka potocznego jako określenie szaleństwa.

Dlaczego film stał się arcydziełem?

Ponadczasowa tematyka

Poruszana problematyka buntu jednostki wobec autorytarnych struktur pozostaje aktualna do dziś. Film pokazuje mechanizmy dehumanizacji i przemocy systemowej wobec jednostki. Przemawia uniwersalnym językiem do kolejnych pokoleń.

Aktorskie popisy

Fenomenalne role Jacka Nicholsona i Louise Fletcher na zawsze zapisały się w historii kina. Aktorstwo pełne temperamentu i charyzmy versus kreacja lodowatej, bezwzględnej oprawczyni. Ich psychologiczny pojedynek stanowi popis mistrzostwa.

Reżyserskie mistrzostwo Formana

Sprawna, dynamiczna reżyseria Formana, jego umiejętność budowania napięcia i wydobywania prawdy z aktorów. Realistyczny, surowy styl, bez upiększeń i patosu. Dopracowana strona wizualna, montaż, muzyka. Reżyserskie arcydzieło czeskiego mistrza.

Podsumowanie

"Lot nad kukułczym gniazdem" to film, który na zawsze odmienił kino. Choć powstał ponad pół wieku temu, wciąż pozostaje arcydziełem o niesłabnącej sile oddziaływania. Fenomen tego dzieła polega na połączeniu wstrząsającej, ponadczasowej tematyki z mistrzostwem realizacyjnym. Aktorstwo Nicholsiona i Fletcher, reżyseria Formana, przejmujące sceny buntu - wszystko to sprawia, że film na stałe zapisał się w kanonie. Jest wciąż żywo obecny w popkulturze, cytaty i nawiązania do niego można spotkać na każdym kroku. Choć od jego powstania minęło już ponad pół wieku, wciąż pozostaje tak samo aktualny i porywający jak w 1975 roku.

Najczęstsze pytania

Dlaczego Jack Nicholson został obsadzony w roli McMurphy'ego?

Początkowo w tej roli miał wystąpić Kirk Douglas, jednak ostatecznie zrezygnował i osobiście rekomendował młodego Nicholsona, który wniósł do roli ogromny temperament i charyzmę.

Gdzie kręcono zdjęcia do filmu?

Większość zdjęć realizowano w prawdziwym szpitalu psychiatrycznym w Oregon State Hospital, aby zapewnić maksymalny realizm produkcji.

Jaką statuetkę otrzymała Louise Fletcher?

Za przejmującą kreację siostry Ratched otrzymała Oscara dla najlepszej aktorki pierwszoplanowej.

Jakie nagrody zdobył film?

"Lot nad kukułczym gniazdem" zgarnął aż 5 Oscarów (w tym za najlepszy film) i 4 Złote Globy.

Dlaczego film stał się takim klasykiem?

Ze względu na ponadczasową problematykę, fenomenalne aktorstwo i reżyserię. To po prostu arcydzieło kina, które na zawsze wzrusza i porusza widzów.

5 Podobnych Artykułów

  1. "Psie pazury" - klasyk kina noir Romana Polańskiego
  2. Nowe show muzyczne w Polsce nie w telewizji? Zaskakująca informacja!
  3. "Piła" - geneza torture pornu, który zdefiniował nowy podgatunek horroru
  4. "Z Archiwum X" - geneza serialu science fiction o mulderze i scully
  5. Największe filmy Disneya – daty premier aż do 2026 roku
tagTagi
shareUdostępnij artykuł
Autor Kazimierz Przybylski
Kazimierz Przybylski

Energiczna entuzjastka gier, opowiem o historii gatunków, ich ewolucji i wpływie na rozwój osobisty. Zanurz się ze mną w wirtualnych światach, gdzie rozrywka staje się nauką!

Oceń artykuł
rating-fill
rating-fill
rating-fill
rating-fill
rating-fill
Ocena: 0.00 Liczba głosów: 0

Komentarze(0)

email
email

Polecane artykuły